Danas su bilbordi, LED ekrani i reklamni panoi deo svakodnevice. Međutim, malo je poznato da je prvi štampani plakat u Beogradu osvanuo još 1832. godine, a nije pozivao ni na politički skup, ni na pozorišnu predstavu, već na – dolazak jednog slona.
Bio je to čuveni „Elephant Gastronome“, odnosno „Slon-Gastronom“, atrakcija koja je već obišla evropske gradove poput Pariza, Beča i Pešte. Njegov dolazak u tadašnji Beograd predstavljao je pravi spektakl za malu varoš koja je tek započinjala svoj put ka modernoj evropskoj prestonici. Ujedno, upravo zbog tog događaja nastao je i prvi javni štampani plakat u istoriji grada.
Na plakatu je pisalo:
„U Beogradu s dopuštenjem visočajše srbske vlasti imaće Emilija Leserf čest predstaviti na viđenije velikog, lepo i muškog elefanta (slona, fila) koi velike zube ima, od najvećeg je roda, i koi je i u Parizu, Beču i Pešti od najveće gospode s velikim zadovoljstvom gledan…“
Ovaj tekst predstavlja jedan od najstarijih sačuvanih primera reklamnog oglašavanja u Srbiji. Posebno je zanimljivo da je plakat bio ilustrovan likom slona, što je za tadašnje prilike predstavljalo pravu senzaciju. Savremenici su zapisali da su obaveštenja bila izlepljena po uglovima Beograda, a mnogi građani dolazili su čak i do državne štamparije samo da ih vide.
Gde se mogao videti slon?
Da bi videli neobičnog gosta, Beograđani su morali da odu do broda usidrenog kod tadašnje Đumrukane, na obali Save, u blizini mesta gde se danas nalazi Brankov most. Slon nije bio smešten u posebnom objektu, već je nekoliko dana boravio na brodu koji je služio kao svojevrsna putujuća menažerija.
Posetioci nisu dolazili samo da vide najveću kopnenu životinju na svetu. Slon-Gastronom bio je poznat po svojim tačkama – umeo je da sedi za stolom, maše maramicom, hvata jabuke surlom, otvara flaše i izvodi razne trikove koji su ostavljali snažan utisak na publiku. Upravo zbog svojih „gospodskih manira“ dobio je nadimak Gastronom.
Simbol početka moderne štampe
Godina 1832. bila je prelomna za razvoj štamparstva u Srbiji. Te godine počela je sa radom prva državna štamparija u Beogradu, nabavljena iz Rusije, čime je Srbija dobila mogućnost da sama štampa knjige, proglase i javna obaveštenja. U takvim okolnostima nastao je i prvi beogradski plakat – štampani oglas koji je pokazao da nova tehnologija neće služiti samo državnim potrebama, već i obaveštavanju građana o kulturnim i zabavnim događajima.
Više od reklame
Iako je slon u Beogradu boravio svega nekoliko dana, njegov dolazak ostavio je trag koji traje gotovo dva veka. Prvi plakat nije promovisao proizvod niti političku ideju, već jedno nesvakidašnje iskustvo – priliku da stanovnici tadašnjeg Beograda prvi put uživo vide životinju o kojoj su do tada uglavnom slušali iz priča.
Zbog toga se dolazak Slona-Gastronoma ne pamti samo kao zanimljiva epizoda iz istorije grada, već i kao trenutak kada je Beograd dobio svoj prvi štampani plakat i zakoračio u novu eru javnog informisanja i oglašavanja.
Foto: Ilustracija/ AI
